Στίγμα και ψυχική υγεία.

2020-01-05

Φανταστείτε τον εαυτό σας να βασανίζεται από δυνατούς πονοκεφάλους, ή ενοχλήσεις στο στομάχι, υψηλούς πυρετούς, έντονη εξάντληση και κόπωση ή κάποιον σοβαρό μυϊκό ή οστικό τραυματισμό. Τα οποία καθιστούν την καθημερινότητα σας μη λειτουργική και την ευκαιρία για εργασία και κοινωνική συναναστροφή με φίλους και συντρόφους ακατόρθωτη εξαιτίας κάποιων προκαταλήψεων και στερεοτύπων σχετικά με αυτά. Χωρίς παρόλα αυτά να γνωρίζετε την αιτία των συμπτωμάτων σας, νιώθετε ενοχές για αυτά εσείς και η οικογένεια σας, φοβάστε να ζητήσετε την βοήθεια από έναν ειδικό (πολλές φορές να μην ξέρετε καν που να απευθυνθείτε) και η κοινωνία να σας απομονώνει για κάτι το οποίο όμως δεν έχετε επιλέξει. Στο επόμενο στάδιο σκεφτείτε ποια θα μπορούσε να είναι η κατάληξη της ασθενείας και των συμπτωμάτων σας υπό αυτές τις συνθήκες.

Αυτή πάνω κάτω είναι η κατάσταση που βιώνουν τα άτομα που πάσχουν από κάποια ψυχική διαταραχή, απόρροια θα λέγαμε της άγνοιας του φόβου και της άνευ λόγου προκατάληψης που επικρατεί γύρω από το φάσμα των ψυχικών διαταραχών. Δημιουργώντας έτσι το λεγόμενο κοινωνικό στίγμα στην ψυχική υγεία. Με τους ασθενείς και τις οικογένειες τους να έχουν να αντιμετωπίσουν πέρα από την ίδια την διαταραχή,που από μόνη της είναι μία δύσκολη μάχη (αλλά όχι ακατόρθωτη!), την κοινωνική απομόνωση, τον ρατσισμό και τον αποκλεισμό τους από τις ίσες ευκαιρίες στην εργασία και στη ζωή.

Ως στίγμα στην ψυχική υγεία μπορούμε να ορίσουμε μια ανεπιθύμητη και δυσφημιστική ιδιότητα που αποδίδεται στο άτομο και του στερεί το δικαίωμα της πλήρους κοινωνικής αποδοχής, ενώ ταυτόχρονα τον αναγκάζει να προσπαθεί να κρύψει, όταν είναι δυνατόν, την αιτία που προκαλεί αυτή την αντιμετώπιση. (Erving Goffman , 1963)

Σαν κοινωνία έχουμε ταυτίσει στην καθημερινότητα μας τον ψυχικά ασθενή με μη τεκμηριωμένες, προσβλητικές και χωρίς επιστημονική υπόσταση λέξεις όπως "τρελός'', ''παλαβός'', ''σχιζοφρενής'', ''ψυχάκιας'' κλπ θέλοντας έτσι να χαρακτηρίσουμε -με αρνητικό πρόσημο - άτομα με μία διαφορετική συμπεριφορά από εμάς την οποία απλώς δεν γνωρίζουμε. Στον κοινωνικό στιγματισμό της ψυχικής ασθένειας έχουν συμβάλει κατά πολύ τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και επικοινωνίας & το ίντερνετ στα οποία συχνά συναντάμε ''ειδήσεις'' και αναφορές αφιλτράριστες, χωρίς επιστημονικό υπόβαθρο που εμπεριέχουν απλώς την άποψη και την προσωπική εμπειρία -χωρίς όμως την ουσιαστική γνώση όσων τις αναπαράγουνε- γύρω από την ψυχική νόσο και το κατά πόσο αυτή μπορεί να σχετίζεται με το έγκλημα και με άλλες αποκλίνουσες συμπεριφορές ή ακόμα χειρότερα διακωμωδώντας μέσα από σατιρικές εκπομπές ή σήριαλ την ίδια την ψυχική ασθένεια. Μέσα από γελοίες και επικίνδυνες πολλές φορές αναπαραστάσεις, ενισχύοντας έτσι την ημιμάθεια την αμάθεια και το φόβο γύρω από την ψυχική υγεία και τα άτομα που νοσούν.

Λαθεμένα επίσης υπάρχει και το αίσθημα ότι οι ψυχικά ασθενείς είναι τα άτομα με νοητική υστέρηση. Η αλήθεια όμως είναι ότι μία ψυχική διαταραχή μπορεί να προσβάλει άτομα οποιουδήποτε νοητικού επιπέδου.

Άτομα με ψυχικές διαταραχές μπορούν επίσης να είναι πλήρως λειτουργικά στην προσωπική τους ζωή , στην εργασία και στον κοινωνικό τους περίγυρο ακολουθώντας βεβαίως την κατάλληλη θεραπεία που έγκειται στην εκάστοτε περίπτωση. Πολλές μελέτες μάλιστα έχουν δείξει ότι η ίδια η εργασία συμβάλει θετικά στην θεραπεία κάποιας ψυχικής διαταραχής.

Σύμφωνα με έρευνες όμως μεγάλο ποσοστό ατόμων που έχουν κάποια σοβαρή ψυχική διαταραχή δεν λαμβάνουν θεραπεία. Άλλες πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι ο λόγος για τον οποίο τα άτομα δεν λαμβάνουν θεραπεία έγκειται κατά 41,5 % σε οικονομικούς λόγους, 16 % στο ότι δεν γνώριζαν που να απευθυνθούν, 17 % στην έλλειψη χρόνου και κατά 83,5 % σε παράγοντες σχετικά με το στίγμα. (Samhsa , 2006)

Το στίγμα επιφέρει στο άτομο αρνητικές επιπτώσεις στην πορεία της νόσου αφού συχνά συναντάμε το αίσθημα παραίτησης από την προσπάθεια να έχουν μια φυσιολογική ζωή. Αφού πρώτα έχουν υιοθετήσει τα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις που τους θεωρούν ''ανήμπορους'' και ''άχρηστους'' στο να ανταπεξέλθουν στο οτιδήποτε.

Η κοινωνία πρέπει να είναι το σύνολο το οποίο θα αγκαλιάζει και θα βρίσκει τρόπους να αφομοιώνει και να βοηθάει τα άτομα που αντιμετωπίζουν κάποια ψυχική διαταραχή και όχι να αδιαφορεί και να τους περιθωριοποιεί. Με πρώτη ευθύνη του επίσημου κράτους αλλά και του καθένα μας ξεχωριστά πρέπει να σπάμε στην πράξη τα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις. Να δώσουμε βήμα και να συζητήσουμε ανοιχτά με τα ίδια τα άτομα που τις βιώνουν, να εκπαιδευτούμε και να έχουμε πλήρη ενημέρωση από ειδικούς, να εστιάζουμε στις δυνατότητες αυτών των ατόμων και όχι στις δυσλειτουργίες, να καταγγέλλονται και να αντικρούονται οι στρεβλώσεις και οι λάθος αντιλήψεις από τα ΜΜΕ, να αναδεικνύουμε ότι αυτά τα άτομα μπορούν να είναι πλήρη λειτουργικά και αποτελεσματικά στην εργασία τους, μπορούν να έχουν οικογένεια και φίλους όπως όλοι οι άλλοι. Αλλά κυρίως να επικεντρωθούμε στον άνθρωπο, να μην ξεχνάμε στιγμή ότι ο άνθρωπος ΔΕΝ είναι η ασθένεια του. Και κυρίως μην ξεχνάς, ζήτα βοήθεια όταν νιώσεις ότι την χρειάζεσαι δεν είσαι ο μόνος, δεν είσαι μόνος. 

Αντώνης Τηλιγάδης

-BSc Ψυχολογίας

-MSc Κλινικής & Κοινοτικής Ψυχολογίας, φοιτητής

-PgD Παιδοψυχολογία & Ψυχολογία Εφήβων 


ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ


Όσο μεγάλωνα ένιωθα τη ζωή να προσπερνά, κάθε μέρα έχανα την παιδικότητα μου, η αθωότητα ξεθώριαζε. Με τα χέρια κάλυπτα το πρόσωπο μου, κρυβόμουν από τον κόσμο. Το μέλλον σχεδόν αβέβαιο, πάλευε να μου ανοίγει τα μάτια, να ανοίγει παράθυρα σε ορίζοντες πρωτόγνωρους μα συνάμα παράτολμους.

Τι όμορφη που μπορείς να ζωγραφίσεις την ζωή. Φτάνει να το θες... Φτάνει να είναι κάποιος εκεί σε αυτό σου το ταξίδι να σου υπενθυμίζει την ομορφιά του προορισμού και τον στόχο σου! Τα χρώματα που βάζεις στην ζωγραφιά της ζωής σου, χρώματα ευτυχίας, χαράς, κατανόησης, αποδοχής, χρώματα έντονα και ζωηρά!

Μα νερό να γίνονταν και ανάμεσα από τα δάχτυλα σου να έβρισκαν διέξοδο που το κακό; Τα χέρια σου μια φορά θα τα μούσκευες... θα ένιωθες την γλυκιά δροσιά της προσπάθειας στα ακροδάχτυλά σου... θα σου κόβονταν η ανάσα και εκεί που θα νόμιζες ότι αναπνοή δεν μπορείς να πάρεις και πως ήρθε η ώρα να πεθάνεις...
Αέρας...