Ευτυχισμένοι είναι οι ελεύθεροι και οι ελεύθεροι είναι οι γενναίοι!

2020-01-10

Ελευθερία. Μία λέξη χιλιοφορεμένη, χιλιοτραγουδισμένη, χιλιοειπωμένη. Αιώνες τώρα οι άνθρωποι πάσχιζαν για αυτήν, πολεμούσαν, επαναστατούσαν, τόσο κυριολεκτικά, όσο και μεταφορικά, λίγο πιο βουβά μέσα τους. Πιστεύεται ότι σήμερα, εν έτη 2020 οι άνθρωποι έχουν καταφέρει να κατακτήσουν μεγάλο μέρος από τα δικαιώματα που τους αντιστοιχούν, στα περισσότερα κράτη -ή τουλάχιστον αυτά που τραβούν τη δική μας προσοχή- κυριαρχεί το πολίτευμα της δημοκρατίας, ή έστω τουλάχιστον κάποιο αρκετά κοντινό σε αυτό.

Τι σημαίνει όμως ελευθερία; Είναι μια αρκετά δύσκολη λέξη για να περιγράψει κανείς. Ίσως είναι λίγο υποκειμενική και ταυτόχρονα αρκετά παρεξηγημένη. Ο Νίκος Καζαντζάκης κάποτε είπε «Σωτηρία θα πει να λυτρωθείς απ' όλους τους σωτήρες. Αυτή ΄ναι η ανώτατη λευτεριά, η πιο αψηλή, όπου με δυσκολία αναπνέει ο άνθρωπος. Αντέχεις;». Αντέχουμε άραγε; Ελευθερία, σε μια προσπάθεια επιστημονικοποίησης της λέξης και ορισμού της από μια πιο θεωρητική οπτική, σημαίνει να λαμβάνει κανείς ευθύνη. Η ευθύνη για τον άνθρωπο είναι πολλές φορές ένα πράγμα αβάσταχτο. 

Πάντοτε επιζητάμε έναν αποδιοπομπαίο τράγο να κατηγορήσουμε για την αποτυχία μας, πάντοτε κυνηγάμε μια συμβουλή για τη λήψη μιας απόφασης. Πάντοτε τρέχουμε μακριά, σαν κυνηγημένοι, αποφεύγοντας με κάθε κόστος να αναλάβουμε την ευθύνη των δικών μας επιλογών και των δικών μας πράξεων. Άλλωστε, μια από τις πιο πρωταρχικές άμυνες του ανθρώπινου οργανισμού είναι η αποφυγή, ή αλλιώς απώθηση. Θέλει λοιπόν, τρομερή γενναιότητα και τόλμη η ελευθερία, όπως έχει δηλώσει και ο Θουκυδίδης με τα λόγια του «Το ευδαίμον το ελεύθερον, το δ' ελεύθερον το εύψυχον». Με το γνωμικό αυτό, εννοεί πως ευτυχισμένοι είναι οι ελεύθεροι και οι ελεύθεροι είναι οι γενναίοι, συμφωνώντας αδρά με τα όσα προαναφέρθηκαν περί της έννοιας της ελευθερίας.

Αν το σκεφτεί κανείς, δύσκολα θα μπορούσε να πει κάποιος ότι είναι πραγματικά ελεύθερος. Πέραν της προϋπόθεσης για λήψη ευθυνών και όχι αποποίησή τους και πέραν της ανάγκης ο άνθρωπος να θελήσει πραγματικά να είναι ελεύθερος, υπάρχει και μια ακόμη τροχοπέδη στην κατάκτηση της αρετής αυτής. Οι άνθρωποι γεννιόμαστε σε ένα κοινωνικό πλαίσιο, τόσο καθορισμένο και τόσο αυστηρό. Έχουμε συνειδητές αναπαραστάσεις για τον βίο. Μας δίνεται όνομα από τους γονείς μας, πιστεύουμε σε μια θρησκεία χωρίς να έχουμε επιλέξει να πιστεύουμε σε αυτήν, αλλά ως απόρροια του περιβάλλοντος στο οποίο τυγχάνει να ανατραφούμε, ακόμη και οι ώρες που μετράμε, ακόμη και ο χρόνος είναι δημιούργημα δικό μας. Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει. 

Το να κατηγοριοποιούνται οι άνθρωποι και ακόμη περισσότερο, το να κατηγοριοποιούμε την ίδια τη ζωή και τις πτυχές της, αποτελεί ίσως μια αποπνικτική προσπάθεια αποχαοτικοποίησης του χάους για εμάς και επισκίασης του άγχους ύπαρξής μας. Άλλωστε, τα τελευταία χρόνια, υποστηρίζεται πως υπάρχει μεγαλύτερη ελευθερία λόγου, ελευθερία βούλησης και πράγματι, θα μπορούσε (open mindness, αποδοχή, ενέργειες κατά του bullying, ρόλος της γυναίκας, σεξουαλικότητα κλπ). Πέραν όμως, του ότι τέτοιες ενέργειες ελευθερίας δεν εφαρμόζονται σε κάθε γωνιά της γης, ακόμη και εκεί που υπάρχουν, με την εισαγωγή τόσων νέων εννοιών και «ελευθεριών», το άτομο λογοκρίνεται πολλές φορές ακόμη πιο αυστηρά μέσα σε πλαίσια και η κάθε του κίνηση κρίνεται διεξοδικά.

Πρόκειται για μια κατάσταση άκρως συγκρουόμενη σε όλες τις της εκφάνσεις, ίσως και μια κατάσταση που μας καθησυχάζει δημιουργώντας μας αυταπάτες. Όπως έλεγε ο ψυχολόγος Michel Foucault, ίσως ακόμη ζούμε στα πλαίσια ενός Βικτωριανού καθεστώτος. Ίσως τελικά, να είμαστε λίγο περισσότερο πουριτανοί από όσο νομίζουμε... «...πρόκειται για μια κοινωνία που εδώ και πάνω από έναν αιώνα αυτοκατακρίνεται θορυβωδώς για την υποκρισία της, φλυαρεί για τη σιωπή της, πασχίζει να περιγράφει λεπτομερώς αυτό που δεν λέει, καταγγέλλει τις εξουσίες που ασκεί και υπόσχεται να απελευθερωθεί απ' τους νόμους που την έθεσαν σε λειτουργία.». Μιλά για μια καταστολή, ή μάλλον καλύτερα για τη βαθιά άρνηση του ανθρώπου προς την ύπαρξη της καταστολής αυτής και για μια ιδιαίτερα επιμελούμενη καταπίεση των ενεργειών μας από την ίδια την κοινωνία, την οποία όμως, εμείς οι ίδιοι δημιουργούμε και τρέφουμε καθημερινά.

Τρομερά αποστομωτικό παράδοξο ε;

Ελένη Μίχα

-Φοιτήτρια ψυχολογίας


ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ


Όσο μεγάλωνα ένιωθα τη ζωή να προσπερνά, κάθε μέρα έχανα την παιδικότητα μου, η αθωότητα ξεθώριαζε. Με τα χέρια κάλυπτα το πρόσωπο μου, κρυβόμουν από τον κόσμο. Το μέλλον σχεδόν αβέβαιο, πάλευε να μου ανοίγει τα μάτια, να ανοίγει παράθυρα σε ορίζοντες πρωτόγνωρους μα συνάμα παράτολμους.

Τι όμορφη που μπορείς να ζωγραφίσεις την ζωή. Φτάνει να το θες... Φτάνει να είναι κάποιος εκεί σε αυτό σου το ταξίδι να σου υπενθυμίζει την ομορφιά του προορισμού και τον στόχο σου! Τα χρώματα που βάζεις στην ζωγραφιά της ζωής σου, χρώματα ευτυχίας, χαράς, κατανόησης, αποδοχής, χρώματα έντονα και ζωηρά!

Μα νερό να γίνονταν και ανάμεσα από τα δάχτυλα σου να έβρισκαν διέξοδο που το κακό; Τα χέρια σου μια φορά θα τα μούσκευες... θα ένιωθες την γλυκιά δροσιά της προσπάθειας στα ακροδάχτυλά σου... θα σου κόβονταν η ανάσα και εκεί που θα νόμιζες ότι αναπνοή δεν μπορείς να πάρεις και πως ήρθε η ώρα να πεθάνεις...
Αέρας...